Czym jest zez porażenny?

Zez porażenny to schorzenie, które na pierwszy rzut oka wydaje się być jedynie kwestią estetyczną. Jednak rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona – poza nierównoległym ustawieniem gałek ocznych, często to także symptom głębszych problemów neurologicznych. W dzisiejszym artykule szczegółowo omówimy, czym jest zez porażenny i jak wpływa na komfort widzenia. Przedstawimy także jego objawy i omówimy dostępne metody leczenia, które pomogą nam poprawić jakość życia.

Co to jest zez porażenny?

Zez porażenny (zez nietowarzyszący) to wada wzroku, w której zaburzeniu ulega ruchomość gałki ocznej. Dzieje się to na skutek porażenia jednego lub kilku mięśni kontrolujących ruchy oka. W odróżnieniu od zeza towarzyszącego (gdzie kąt odchylenia oka jest stały), w porażennym ten kąt zmienia się wraz z kierunkiem spojrzenia. Do następstw takiego stanu należą podwójne widzenie i trudności z koordynacją ruchu gałek ocznych.

Objawy zeza porażennego

Objawy zeza porażennego wynikają ze znacznego osłabienia lub paraliżu mięśni kontrolujących ruch gałek ocznych. Charakterystyczne dla tej wady są:

Ograniczenie ruchomości gałki ocznej – oko ma trudności lub jest całkowicie niezdolne do poruszania się w kierunku, za który odpowiada porażony mięsień. Przykładowo, jeśli porażony jest mięsień prosty boczny, oko nie będzie mogło poruszać się w kierunku zewnętrznym.
Podwójne widzenie (diplopia) – to bardzo charakterystyczny, a często również najbardziej uciążliwy objaw. Ponieważ oczy nie poruszają się w sposób zsynchronizowany, mózg otrzymuje dwa różne obrazy. Przekłada się to na widzenie podwójne, które nasila się podczas patrzenia w kierunku działania porażonego mięśnia.
Wyrównawcze ustawienie głowy – w celu zminimalizowania lub wyeliminowania podwójnego widzenia, zaczynamy instynktownie przyjmować specyficzne ułożenie głowy. Może być to jej lekkie uniesienie, skręcenie lub pochylenie. Takie ustawienie pozwala na ułożenie oczu w taki sposób, by zmniejszyć dyskomfort i nasilenie innych objawów.
Zaburzenia orientacji przestrzennej i równowagi – podwójne widzenie i trudności z koordynacją wzrokowo-ruchową mogą wpływać na orientację w przestrzeni i powodować problemy z równowagą. Szczególnie trudne może być dla nas wchodzenie po schodach, jazda na rowerze oraz prowadzenie samochodu.
Opadanie powieki (ptoza) – jeśli porażony jest nerw okoruchowy, który odpowiada również za mięsień dźwigacz powieki górnej, może dojść do opadania powieki. W zależności od stopnia porażenia może być to jedynie lekkie obniżenie powieki lub jej całkowite opadnięcie, uniemożliwiające otwieranie oka.

Musimy pamiętać, że nie wszystkie z przedstawionych objawów muszą się u nas ujawnić. Wiele zależy od tego, który mięsień (lub mięśnie) zostały porażone. Nasilenie objawów również może się różnić – od lekkiego ograniczenia ruchomości i sporadycznego podwójnego widzenia, do całkowitego braku możliwości ruchu oka i stałej diplopii. Jeśli tylko zauważymy którykolwiek z objawów, jak najszybciej skonsultujmy się z okulistą.

Jeżeli zauważyli u siebie Państwo jakiekolwiek z powyższych objawów, serdecznie zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą terapii zeza w Gdyni. Nasi specjaliści pomogą zdiagnozować problem, a następnie zaproponują rozwiązania, które pomogą się go pozbyć.

Przyczyny zeza porażennego

U źródeł zeza porażennego leży uszkodzenie nerwów odpowiadających za mięśnie poruszające gałką oczną, a nie działanie samych mięśni. Do głównych przyczyn tej wady należą:

Porażenie nerwów czaszkowych – możemy mieć tutaj do czynienia z uszkodzeniem nerwu III (okoruchowego), IV (bloczkowego) lub VI (odwodzącego). Każdy z nich unerwia inne mięśnie, co przekłada się na wystąpienie konkretnych objawów. Przykładowo, porażenie nerwu okoruchowego powoduje zeza rozbieżnego, ograniczenie ruchomości oka w górę i w dół oraz opadanie powieki.
Przyczyny naczyniowe – mikroudary w obrębie pnia mózgu mogą uszkadzać nerwy kontrolujące ruchy oka, podobnie jak ucisk tętniaka na nerw czaszkowy. Z wystąpieniem zeza może być także związana neuropatia cukrzycowa, która stopniowo niszczy coraz większe obszary obwodowego układu nerwowego.
Stwardnienie rozsiane (SM) – demielinizacja (niszczenie osłonek mielinowych) w przebiegu SM prowadzi do zaburzeń przewodzenia impulsów nerwowych. Spowolnione lub zablokowane impulsy nie docierają wtedy prawidłowo do mięśni oka, co prowadzi do powstawania zeza.

Jak zapobiegać zezowi porażennemu?

Zapobieganie zezowi porażennemu jest trudne, ponieważ bardzo często jest on wynikiem nieprzewidzianych zdarzeń (udarów, urazów czy chorób neurologicznych). Istnieją jednak pewne działania, dzięki którym zmniejszymy ryzyko jego wystąpienia lub ułatwimy jego wczesne wykrycie. By zminimalizować ryzyko wystąpienia problemu:

Dbajmy o profilaktykę urazów głowy – nośmy kask ochronny tam, gdzie to konieczne (np. podczas uprawiania sportów), zapinajmy pasy bezpieczeństwa w samochodzie i zabezpieczmy ostre krawędzie mebli, o które łatwo się uderzyć.
Monitorujmy choroby przewlekłe – nieleczona cukrzyca, nadciśnienie tętnicze i choroby układu krążenia zwiększają ryzyko uszkodzeń nerwów, dlatego stosujmy się do zaleceń naszego lekarza i regularnie przyjmujmy przepisane leki.
Regularnie badajmy wzrok – dzięki regularnym wizytom w gabinecie okulistycznym szybko wykryjemy wszelkie nieprawidłowości i wdrożymy odpowiednie leczenie.
Reagujmy w razie wystąpienia objawów zeza – jeśli zauważymy nagłe zmiany w widzeniu (widzenie podwójne, ból oka, opadanie powieki czy ograniczenie ruchomości gałki ocznej), udajmy się do optometrysty lub okulisty.

Jak diagnozuje się zez porażenny?

Diagnoza zeza porażennego wymaga szczegółowego badania optometrycznego, ponieważ jego przyczyną jest uszkodzenie nerwów. Proces diagnostyczny obejmuje zebranie wywiadu oraz szereg testów, takich jak:

Ocena ostrości wzroku – wykonywana dla każdego oka oddzielnie i obu oczu razem.
Badanie ruchomości gałek ocznych – ocena zakresu ruchomości każdego oka celem zidentyfikowania, które mięśnie są osłabione lub porażone.
Test zasłaniania oka – dzięki któremu jesteśmy w stanie stwierdzić obecność zeza oraz kierunek odchylenia oka.
Badanie konwergencji – ocena zdolności oczu do zbieżnego ustawienia się podczas patrzenia na blisko położony przedmiot.
Badanie dna oka – ocena stanu siatkówki i nerwu wzrokowego.

W przypadku tego rodzaju zeza niezbędne są także badania neurologiczne i diagnostyka obrazowa, w tym rezonans magnetyczny. Dzięki temu jesteśmy w stanie ocenić stan nerwów czaszkowych i wykryć w strukturach mózgowych obecność patologii takich jak tętniaki, guzy i zmiany demielinizacyjne.

Jak leczyć schorzenie?

Leczenie zeza porażennego zależy od przyczyny, stopnia nasilenia objawów i wieku. Jego celem jest poprawa ustawienia gałek ocznych, przywrócenie widzenia obuocznego (jeśli to możliwe) i wyeliminowanie podwójnego widzenia. Możemy podzielić metody leczenia na zachowawcze lub operacyjne. To pierwsze obejmuje takie etapy jak:

Obserwacja – w niektórych przypadkach, (np. po urazach lub przy porażeniu nerwu w ramach infekcji) zez może ustąpić samoistnie w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.
Korekcja wady refrakcji – jeśli dodatkowo mamy inne wady (krótkowzroczność, astygmatyzm), konieczna jest korekcja za pomocą okularów lub soczewek kontaktowych. Dążymy w ten sposób do poprawy ostrości wzroku i zmniejszenia objawów zeza.
Pryzmaty – wykorzystuje się specjalne soczewki, które odchylają promienie światła, dzięki czemu obraz widziany przez każde oko jest przesuwany. Pryzmaty mogą być stosowane w okularach, by zniwelować podwójne widzenie.
Ćwiczenia ortoptyczne – lekarz może zalecić nam wykonywanie ćwiczeń. Mają one na celu poprawę koordynacji ruchów gałek ocznych, wzmocnienie mięśni oka i poprawę widzenia obuocznego.
Toksyna botulinowa (botoks) – iniekcje toksyny botulinowej do osłabionego mięśnia oka pomagają w jego rozluźnieniu, co poprawia ustawienie gałek ocznych. Efekt jej działania jest jednak tymczasowy (do kilku miesięcy), przez co zabieg musi być powtarzany.

Gdy jednak leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych efektów lub zez jest znaczny, konieczna może być operacja. Podczas zabiegu dokonujemy osłabienia lub wzmocnienia mięśnia, by poprawić ustawienie gałek ocznych. Po leczeniu operacyjnym przydatna jest rehabilitacja wzrokowa, dzięki której utrwalimy uzyskane efekty i poprawimy widzenie obuoczne.

Powikłania wynikające z zaniedbania problemu

Nieleczony zez porażenny może prowadzić do szeregu poważnych powikłań, znacząco wpływając na naszą jakość życia. Do najczęstszych i najważniejszych należą:

Bóle głowy i zmęczenie oczu – stałe próby kompensowania zaburzeń widzenia prowadzą do nadmiernego napinania mięśni oczu. Może to powodować ich szybkie męczenie się oraz częste bóle głowy.
Konsekwencje psychospołeczne – zez obniża naszą samoocenę i może prowadzić do pogorszenia interakcji społecznych. Negatywnie oddziałuje na pewność siebie w kontaktach międzyludzkich i często staje się źródłem kompleksów.
Niedowidzenie („leniwe oko”) – w niektórych przypadkach zeza porażennego mózg zaczyna tłumić sygnały wzrokowe z oka zezującego, co z czasem prowadzi do niedowidzenia. Jeśli taki stan nie zostanie wcześnie wykryty, może doprowadzić do nieodwracalnych zmian.

Podsumowanie

Zez porażenny to poważne schorzenie, które jest objawem problemów neurologicznych. Charakteryzuje się zaburzeniem ruchomości gałki ocznej, podwójnym widzeniem czy specyficznym ustawieniem głowy. Diagnoza wymaga szczegółowego badania okulistycznego, optometrycznego lub neurologicznego – zależy nam bowiem na poznaniu dokładnej przyczyny problemu. W zależności od podłoża schorzenia możemy zastosować metody zachowawcze lub leczenie operacyjne.

Zobacz również: