Czy zez u niemowlaka zawsze powinien niepokoić?

Zez u niemowląt to dosyć powszechne zjawisko, które nie zawsze musi stanowić powód do zmartwień. Jeśli występuje sporadycznie, szczególnie w pierwszych trzech miesiącach życia, może wcale nie być zaburzeniem, a jedynie naturalnym etapem towarzyszącym rozwojowi dziecka. W tym artykule wyjaśnimy, kiedy zez u niemowlaka powinien wzbudzić niepokój u rodziców, jak przebiega diagnostyka zeza i czemu nie można zaniedbać tej kwestii.

Rozwój widzenia u niemowląt

W pierwszych tygodniach życia noworodki widzą głównie obiekty znajdujące się w odległości około 20-30 cm od nich, co odpowiada typowej odległości między twarzą matki a dzieckiem podczas karmienia. W tym okresie mięśnie oczu są jeszcze słabo rozwinięte – może to skutkować nieskoordynowanym ruchem gałek ocznych. Zwykle jednak nie trzeba się tym przejmować.

Około 2. miesiąca życia niemowlęta zaczynają śledzić ruchome obiekty, a ich oczy poruszają się już bardziej synchronicznie. Mimo to mogą jeszcze występować epizodyczne odchylenia jednego oka, zwłaszcza gdy dziecko jest zmęczone lub skupia wzrok na bliskich przedmiotach. Tego rodzaju zez fizjologiczny jest zjawiskiem normalnym i samoistnie przestaje występować przeważnie między 3 a 6 miesiącem życia.

Po 6. miesiącu życia dziecko nie powinno już zezować regularnie, choć incydentalnie może się to zdarzyć. Niemniej, jeśli jednak rodzice obserwują takie zaburzenie u swojego malucha, powinni skonsultować się z lekarzem w celu wykluczenia ewentualnych problemów ze wzrokiem.

Zez pozorny jako częsty „problem” u noworodków

Zez pozorny to zjawisko, w którym oczy dziecka są prawidłowo ustawione, ale specyficzna budowa twarzy sprawia, że maluch wygląda, jakby zezował. Za to zjawisko odpowiedzialne jest połączenie szerokiej nasady nosa ze zmarszczką nakątną. W miarę jak dziecko rośnie, a proporcje twarzy się zmieniają, złudzenie zanika. Jeśli jednak rodzice nie mają pewności, warto skonsultować się z lekarzem, który zbada wzrok dziecka i ustali, czy faktycznie nie występuje u niego problem ze wzrokiem.

Rodzaje zeza u noworodków

Zez u niemowląt może przybierać różne formy. Typy zeza różnią się zarówno pod względem kierunku odchylenia gałki ocznej, przyczyn występowania, jak i zalecanych metod leczenia. Rodzaje tego zaburzenia to m.in.:

Zez zbieżny (esotropia) – charakteryzuje się odchyleniem jednego oka w kierunku nosa. Może być związany z nadwzrocznością i wadami genetycznymi.
Zez rozbieżny (egzotropia) – objawia się odchyleniem jednego oka w kierunku skroni. Może być związany z osłabieniem mięśni ocznych lub problemami neurologicznymi.
Zez pionowy – jedno oko odchyla się ku górze (hipertropia) lub ku dołowi (hipotropia). Wynika z zaburzeń w funkcjonowaniu mięśni kontrolujących ruchy pionowe.
Zez okresowy – występuje tylko w określonych sytuacjach, takich jak zmęczenie, stres lub zmniejszona koncentracja. W spoczynku oczy ustawiają się prawidłowo.
Zez akomodacyjny – pojawia się u dzieci z dużą nadwzrocznością, która powoduje nadmierną akomodację prowadzącą do zmiany kąta gałki ocznej.

Każdy rodzaj zeza wymaga indywidualnego podejścia do diagnostyki i leczenia. Niezależnie od rodzaju zawsze konieczna będzie pomoc specjalisty.

Kiedy zez u niemowlaka powinien niepokoić?

W niektórych przypadkach zez może wskazywać na potrzebę konsultacji lekarskiej i wymagać dokładniejszej diagnostyki. Pierwszym sygnałem alarmowym jest utrzymywanie się zeza po ukończeniu przez dziecko 6. miesiąca życia. Jeśli oczy niemowlęcia wciąż nie poruszają się w skoordynowany sposób lub jedno z nich stale odchyla się od prawidłowej osi, konieczna jest konsultacja lekarska. Może to bowiem sugerować, że rozwój układu wzrokowego nie przebiega prawidłowo.

Częstotliwość zezowania powinna spadać wraz z wiekiem – jeśli zamiast tego się nasila lub kąt wychylenia jednej z gałek ocznych rośnie, wówczas trzeba udać się z dzieckiem do lekarza. Jeżeli mają Państwo zatem jakiekolwiek obawy o prawidłowy rozwój wzroku swojego dziecka, zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą terapii zeza w Gdyni. Nasi specjaliści pomogą ustalić, czy są one słuszne, a w razie potrzeby zaproponują sposoby na rozwiązanie problemu.

Jeśli zezowi towarzyszą dodatkowe objawy, takie jak łzawienie, nadwrażliwość na światło, częste i intensywne mruganie czy przekrzywianie główki podczas patrzenia na zbliżone obiekty, wówczas też warto udać się z dzieckiem na konsultację lekarską. Tego rodzaju symptomy mogą oznaczać, że dziecko ma trudności z prawidłowym ustawieniem oczu i widzeniem.

Zez a wiek dziecka

W pierwszych miesiącach życia niemowląt często obserwuje się tzw. zez fizjologiczny, który wynika z niedojrzałości układu nerwowego i mięśni kontrolujących ruchy gałek ocznych. W miarę dojrzewania układu wzrokowego, około 4. miesiąca życia, dzieci powinny mieć już zdolność do równoległego ustawiania oczu i skupiania wzroku na przedmiotach bez odchylania główki. Zezowanie może im się zdarzać sporadycznie, nie powinno być długotrwałe i intensywne.

U starszych niemowląt, w wieku około 8 miesięcy, układ wzrokowy jest już na tyle rozwinięty, że oczy powinny poruszać się w pełnej synchronizacji. Utrzymywanie lub pojawienie się zeza w tym wieku może wskazywać na obecność problemów wymagających interwencji specjalisty.

Diagnostyka i leczenie zeza

Rozpoznanie zeza u niemowląt wymaga kompleksowej oceny przeprowadzonej przez okulistę dziecięcego. Pierwszym jej etapem jest szczegółowy wywiad medyczny, który obejmuje pytania o przebieg ciąży i porodu, występowanie schorzeń oczu w rodzinie oraz ogólny stan zdrowia dziecka. Następnie lekarz przeprowadza serię badań oceniających funkcjonowanie układu wzrokowego dziecka.

Badanie ostrości wzroku jest dostosowane do wieku i możliwości niemowlęcia. U najmłodszych ocenia się reakcje na bodźce świetle oraz zdolność do śledzenia poruszających się obiektów. Ocena ustawienia gałek ocznych polega natomiast na obserwacji ich położenia i ruchomości. Lekarz może przeprowadzić też test naprzemiennego zasłaniania oczu, aby sprawdzić, czy jedno z nich nie odchyla się od prawidłowej osi podczas patrzenia na wprost. Dodatkowo wykonuje się test refleksów rogówkowych (test Hirschberga), który polega na obserwacji odbicia światła na powierzchni rogówki – pomaga to w ocenie symetrii ustawienia oczu.

Przebieg leczenia zeza u niemowląt zależy od jego przyczyny, rodzaju i nasilenia. Może obejmować różne metody zachowawcze, a w ostateczności także interwencję chirurgiczną. Metody leczenia to m.in.:

Korekcja optyczna – jeśli zez spowodowany jest wadą refrakcji, taką jak nadwzroczność czy astygmatyzm, lekarz przepisuje odpowiednio dobrane okulary korekcyjne. Regularne ich noszenie może poprawić ustawienie gałek ocznych i zredukować lub wyeliminować zeza.
Okluzja – w przypadku występowania niedowidzenia jednego oka stosuje się metodę zasłaniania zdrowego oka na określony czas. Terapia ta zmusza słabsze oko do intensywniejszej pracy, co sprzyja poprawie jego funkcji wzrokowych.
Ćwiczenia ortoptyczne – specjalistyczne ćwiczenia mające na celu poprawę koordynacji i współpracy obu oczu. Terapia ortoptyczna jest prowadzona pod nadzorem optometrysty i dostosowana do indywidualnych potrzeb dziecka.
Interwencja chirurgiczna – jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych rezultatów lub gdy kąt zeza jest znaczny, może być konieczna operacja. Zabieg polega na korekcji działania mięśni odpowiedzialnych za ruchy gałek ocznych w celu przywrócenia ich prawidłowego ustawienia.

Konsekwencje nieleczonego zeza

Jednym z głównych zagrożeń nieleczonego zeza jest rozwój niedowidzenia wynikający z tego, że mózg ignoruje obraz z oka zezującego. Może to skutkować trwałym pogorszeniem ostrości widzenia w tym oku. Ponadto brak leczenia uniemożliwia prawidłowy rozwój widzenia obuocznego – przekłada się to na zaburzenia percepcji głębi i trudności w ocenianiu odległości.

Widoczny zez może też stać się źródłem kompleksów, obniżonej samooceny i problemów w relacjach z rówieśnikami. Nie pozostanie to bez wpływu na rozwój psychoruchowy dziecka, które może stać się bardziej agresywne lub wycofane. Wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie znacząco zwiększają szansę, że dziecko będzie mogło w przyszłości normalnie funkcjonować, a jego schorzenie nie odbije się na jakości życia.

Podsumowanie

Zez u niemowląt często bywa naturalnym etapem rozwoju, szczególnie w pierwszych trzech miesiącach życia. Wówczas mięśnie i układ nerwowy dziecka nie są jeszcze wystarczająco rozwinięte. Zjawisko to powinno ustąpić samoistnie do 6. miesiąca życia. Jego utrzymywanie się lub nasilanie wymaga konsultacji ze specjalistą. Nieleczony zez może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych – niedowidzenia i problemów z widzeniem obuocznym, a także odbić się na psychice dziecka w procesie dorastania.

Zobacz również: